1. Định nghĩa và nguyên lý chung
Gia công tiện tạo ra các bề mặt tròn xoay (có mặt cắt ngang hình tròn hoặc một phần hình tròn), bao gồm cả bề mặt bên ngoài và bên trong phôi. Trong quá trình này, phôi được kẹp chặt và quay tròn trên các thiết bị như máy tiện, máy gia công trục vít hoặc máy tiện mâm cặp. Dụng cụ cắt được tiến vào hoặc dọc theo phôi để tạo ra hình dáng mong muốn.
2. Các nguyên công tiện cơ bản
- Tiện (Turning): Là nguyên công phổ biến nhất, sử dụng dụng cụ cắt một điểm di chuyển theo một đường xác định. Nếu dao di chuyển song song với trục quay, nó tạo ra bề mặt trụ (tiện thẳng); nếu di chuyển xiên, nó tạo ra bề mặt côn (tiện côn),.
- Tiện định hình (Form turning): Xảy ra khi dao cắt di chuyển theo đường không thẳng hoặc sử dụng dao có lưỡi cắt được mài theo hình dạng đặc biệt để chép hình lên phôi,.
- Tiện chép hình (Tracer turning): Chuyển động của dao được điều khiển bởi một đầu dò tì lên mẫu hoặc dưỡng, giúp tạo ra các chi tiết có hình dạng phức tạp,.
- Tiện mặt đầu (Facing): Tạo ra các bề mặt phẳng vuông góc với trục quay của phôi bằng cách cho dao di chuyển hướng tâm,,.
- Tiện rãnh (Grooving): Dao được tiến vào phôi để cắt các rãnh theo kích thước yêu cầu trên bề mặt ngoài hoặc bên trong (gọi là cắt hốc),.
- Lăn nhám (Knurling): Thực chất không phải là quy trình cắt gọt mà là quy trình biến dạng vật liệu bằng áp lực để tạo ra các hoa văn trên bề mặt, giúp tăng độ bám khi cầm nắm.
- Tiện đứt (Cutting off/Parting): Sử dụng một dao cắt rãnh hẹp tiến thẳng vào tâm để tách chi tiết hoàn thiện ra khỏi thanh phôi,.
3. Các loại máy tiện phổ biến
- Máy tiện vạn năng (Engine lathes): Là loại máy đa năng cơ bản nhất để tiện, mặt đầu, tạo rãnh và cắt ren. Chúng rất linh hoạt và phù hợp cho sản xuất số lượng ít.
- Máy tiện tháp pháo (Turret lathes): Khác với máy tiện vạn năng ở chỗ có một bộ phận giữ dụng cụ hình lục giác (tháp pháo) có thể xoay để thay đổi nhanh các loại dao khác nhau, phù hợp cho sản xuất hàng loạt vừa,.
- Máy tiện tự động (Screw machines): Được thiết kế để sản xuất hàng loạt các chi tiết từ phôi thanh. Các chuyển động được điều khiển hoàn toàn tự động bằng cam hoặc hệ thống CNC,.
- Máy tiện kiểu Thụy Sĩ (Swiss-type screw machines): Đặc trưng bởi phôi có thể di chuyển dọc theo trục trong khi dao cắt cố định hướng tâm, cực kỳ phù hợp để gia công các chi tiết trục nhỏ và chính xác.
- Máy tiện nhiều trục (Multiple spindle screw machines): Có từ 4 đến 8 trục chính hoạt động đồng thời, giúp tăng năng suất vượt trội cho các đơn hàng lớn,.
- Máy tiện mâm cặp (Chucking machines): Là máy tiện tự động được thiết kế chuyên để gia công các chi tiết rời như vật đúc hoặc vật rèn thay vì phôi thanh,.
- Trung tâm tiện (Turning centers): Là các máy tiện CNC hiện đại có hệ thống thay dao tự động và thay thế ụ sau bằng một trục chính hoạt động, mang lại độ chính xác và tự động hóa cao.
